Σαφή προειδοποίηση για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας απευθύνει ο Ισραηλινός αναλυτής Σάι Γκαλ, μιλώντας στην Political, βάζοντας στην εξίσωση τόσο την Ελλάδα όσο και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Ο Γκαλ δεν εκτιμά ότι επίκειται πόλεμος μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ. Διαπιστώνει, ωστόσο, ότι η κατάσταση είναι αισθητά πιο τεταμένη σε σύγκριση με έναν χρόνο πριν και, κυρίως, ότι έχει αυξηθεί ο κίνδυνος ένα σοβαρό στρατιωτικό επεισόδιο να αποκτήσει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκεται η Κύπρος και η ισχυρή τουρκική στρατιωτική παρουσία στα Κατεχόμενα, την οποία εντάσσει σε ένα ευρύτερο σενάριο περιφερειακής αντιπαράθεσης.
«Η Ελλάδα θα μπορούσε να εμπλακεί ακόμη και χωρίς το Ισραήλ»
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η εκτίμηση του Γκαλ ότι η Αθήνα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει μια ενδεχόμενη σύγκρουση ως μια υπόθεση που αφορά αποκλειστικά το Ισραήλ και την Τουρκία.
«Η Ελλάδα θα μπορούσε να εμπλακεί σε σύγκρουση με την Τουρκία ακόμη και χωρίς προηγούμενη ισραηλινή εμπλοκή», επισημαίνει στην Political, αναφέροντας ως πιθανά πεδία μιας τέτοιας κρίσης τόσο το Αιγαίο όσο και την Κύπρο.
Η παρατήρηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας και των αμυντικών δεσμών Αθήνας–Λευκωσίας.
Ο Ισραηλινός αναλυτής αναφέρεται ειδικότερα στην ανάπτυξη ελληνικών F-16 και φρεγάτας στην Κύπρο, αλλά και στην ενισχυμένη ελληνική επιχειρησιακή παρουσία στη Μεγαλόνησο στο πλαίσιο των διμερών αμυντικών συμφωνιών.
Για τον Γκαλ, όμως, το κεντρικό στρατηγικό ζήτημα βρίσκεται στην άλλη πλευρά της γραμμής κατοχής.
Στο επίκεντρο οι τουρκικές δυνάμεις στα Κατεχόμενα
Ο Γκαλ στρέφει την προσοχή στη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στη βόρεια κατεχόμενη Κύπρο, όπου η Άγκυρα διατηρεί εδώ και δεκαετίες σημαντικές δυνάμεις και στρατιωτικές υποδομές.
Το σενάριο που εξετάζει είναι ακραίο αλλά σαφές: τι θα συνέβαινε εάν η Τουρκία χρησιμοποιούσε τις στρατιωτικές δυνατότητες που διαθέτει στα Κατεχόμενα εναντίον του Ισραήλ, της Κυπριακής Δημοκρατίας ή της Ελλάδας;
Σε μια τέτοια περίπτωση, κατά τον ίδιο, η κρίση θα περνούσε σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο.
Η Κύπρος θα μπορούσε να μετατραπεί από χώρο στρατιωτικής παρουσίας και ανταγωνισμού σε ενεργό θέατρο επιχειρήσεων μιας πολύ ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.
Η «Οργή του Ποσειδώνα»
Σε αυτό ακριβώς το ενδεχόμενο ο Σάι Γκαλ τοποθετεί την ενεργοποίηση του αμυντικού δόγματος που αποκαλεί «Οργή του Ποσειδώνα» («Poseidon’s Wrath»).
Κατά την ανάλυσή του, εφόσον η τουρκική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο χρησιμοποιηθεί επιθετικά, η ανάπτυξη στρατιωτικής επιχείρησης θα αποτελούσε μονόδρομο.
Μεταξύ των στόχων μιας τέτοιας επιχείρησης τοποθετεί την παρεμπόδιση μεταφοράς τουρκικών ενισχύσεων προς τα Κατεχόμενα, καθώς και την εξουδετέρωση στρατιωτικών δυνατοτήτων που υποστηρίζουν την κατοχή.
Πρόκειται για ένα σενάριο που, εάν ποτέ υλοποιούνταν, θα σήμαινε δραματική μεταβολή των δεδομένων του Κυπριακού, καθώς η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο νησί θα βρισκόταν πλέον στο επίκεντρο μιας περιφερειακής πολεμικής αναμέτρησης.
Ο ίδιος, πάντως, ξεκαθαρίζει ότι δεν θεωρεί πως ένας τέτοιος πόλεμος βρίσκεται προ των πυλών. Η σημασία της προειδοποίησής του βρίσκεται στην εκτίμηση ότι σήμερα είναι ευκολότερο ένα σοβαρό επεισόδιο να προκαλέσει αλυσιδωτή κλιμάκωση.
Γκαλ: Το ΝΑΤΟ δεν αποτελεί «αυτόματη ασπίδα» για την Τουρκία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ανάλυσή του για τον ρόλο του ΝΑΤΟ σε περίπτωση τουρκοϊσραηλινής ή ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.
Ο Γκαλ απορρίπτει την αντίληψη ότι η ιδιότητα της Τουρκίας ως κράτους-μέλους της Συμμαχίας παρέχει στην Άγκυρα μια «αυτόματη ασπίδα» για οποιαδήποτε στρατιωτική της δραστηριότητα.
Εστιάζει ειδικότερα σε τουρκικές στρατιωτικές δραστηριότητες στη Συρία, στα Κατεχόμενα ή σε άλλες περιοχές, υποστηρίζοντας ότι η νατοϊκή προστασία δεν μπορεί να θεωρείται εκ των προτέρων δεδομένη για επιχειρήσεις εκτός του πλαισίου που καλύπτουν οι σχετικές διατάξεις της Συμμαχίας.
Το συγκεκριμένο σημείο αποκτά βαρύτητα ακριβώς επειδή μια πιθανή αντιπαράθεση θα μπορούσε να εμπλέξει δύο χώρες του ΝΑΤΟ, Ελλάδα και Τουρκία, μαζί με το Ισραήλ και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Το Άρθρο 42(7) και η ευρωπαϊκή διάσταση
Εκεί όπου ο Γκαλ διακρίνει μια διαφορετική παράμετρο συλλογικής άμυνας είναι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στη συνέντευξή του στην Political αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο Άρθρο 42(7) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής.
Η διάταξη προβλέπει ότι εάν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με τα μέσα που διαθέτουν.
Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτη-μέλη της ΕΕ.
Επομένως, σύμφωνα με τη συλλογιστική του Γκαλ, μια σοβαρή στρατιωτική ενέργεια της Τουρκίας εναντίον ελληνικού ή κυπριακού εδάφους δεν θα αποτελούσε απλώς άλλη μία ελληνοτουρκική ή κυπριακή κρίση.
Θα μπορούσε να αποκτήσει άμεσα ευρωπαϊκή διάσταση.
Η Κύπρος στο κέντρο της νέας γεωπολιτικής εξίσωσης
Οι δηλώσεις του Σάι Γκαλ έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην ανάλυσή του, η τουρκική στρατιωτική παρουσία στα Κατεχόμενα δεν αντιμετωπίζεται απομονωμένα από τις υπόλοιπες εξελίξεις. Συνδέεται με την επιδείνωση των σχέσεων Άγκυρας–Τελ Αβίβ, τις ελληνικές στρατιωτικές δυνατότητες, την αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου και το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής εμπλοκής.
Το συμπέρασμα που προκύπτει από τις δηλώσεις του είναι ότι η επικίνδυνη παράμετρος δεν βρίσκεται τόσο σε έναν προσχεδιασμένο πόλεμο Ισραήλ–Τουρκίας όσο στη δυνατότητα ενός μεμονωμένου επεισοδίου να ενεργοποιήσει πολλαπλές και αλληλοσυνδεόμενες αντιπαραθέσεις.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, Αιγαίο, Κύπρος και Ανατολική Μεσόγειος παύουν να αποτελούν διαφορετικά μέτωπα.
Μετατρέπονται σε τμήματα της ίδιας γεωπολιτικής κρίσης – και, όπως προειδοποιεί ο Σάι Γκαλ, η Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρεί ότι θα παραμείνει αναγκαστικά έξω από αυτήν.